Home Introduction Persons Geogr. Sources Events Mijn blog(Nederlands)
Religion Subjects Images Queries Links Contact Do not fly Iberia
This is a non-commercial site. Any revenues from Google ads are used to improve the site.

Custom Search
Quote of the day: At the same moment he embraced the young
Display Latin text
Display Dutch text

Ovid XV Chapter 15: 622-744 Aesculapius, the god, saves Rome from plague
Next chapter
Return to index
Previous chapter
You Muses, goddesses present to poets, reveal, now (since you know, and spacious time cannot betray you) where Aesculapius, son of Coronis, came from, to be joined to the gods of Romulus's city, that the deep Tiber flows around. Once, plague tainted the air of Latium, and people's bodies were ravaged by disease, pallid and bloodless. When they saw that their efforts were useless, and medical skill was useless, wearied with funeral rites, they sought help from the heavens, and travelled to Delphi, set at the centre of the earth, to the oracle of Phoebus, and prayed that he would aid them, in their misery, by a health-giving prophecy, and end their great city's evil. The ground, the laurel-tree, and the quiver he holds himself, trembled together, and the tripod responded with these words, from the innermost sanctuary, troubling their fearful minds: 'You should have looked in a nearer place, Romans, for what you seek here: even now, look for it from that nearer place: your help is not from Apollo, to lessen your pain, but Apollo's son. Go, with good omens, and fetch my child.' When the Senate, in its wisdom, heard the god's command, it made enquiries as to the city where Phoebus's son lived, and sent an embassy to sail to the coast of Epidaurus. As soon as the curved ship touched shore, the embassy went to the council of Greekelders, and begged them to give up the god, who, by his presence, might prevent the death of the Ausonian race: so the oracle truly commanded. They disagreed, and were of various minds: some thought that help could not be refused: the majority recommended the god should be kept, and their own wealth not released, or surrendered. While they wavered, as dusk dispelled the lingering light, and darkness covered the countries of the earth with shadow, then, in your dreams, Aesculapius, god of healing, seemed to stand before your bed, Roman, just as he is seen in his temple, holding a rustic staff in his left hand, and stroking his long beard with his right, and with a calm voice, speaking these words: 'Have no fear! I will come, and I will leave a statue of myself behind. Take a good look at this snake, that winds, in knots, round my staff, and keep it in your sight continually, until you know it! I will change into this, but greater in size, seeming as great as a celestial body should be when it changes.' The god vanished with the voice, at once: and sleep, with the voice, and the god: and as sleep fled, kind day dawned. When morning had put the bright stars to flight, the leaders, still unsure what to do, gathered at the temple complex of that god whom the Romans sought, and begged him to show them by some divine token where he himself wanted to live. They had hardly ceased speaking, when the golden god, in the likeness of a serpent with a tall crest, gave out a hiss as a harbinger of his presence, and by his coming, rocked the statue, the doors, the marble pavement, and the gilded roof. Then he stopped, in the middle of the temple, raising himself breast-high, and gazed round, with eyes flashing fire. The terrified crowd trembled, but the priest, his sacred locks tied with a white band, knew the divine one, and cried: The god, behold, it is the god! Restrain your minds and tongues, whoever is here! Let the sight of you, O most beautiful one, work for us, and help the people worshipping at your shrine!' Whoever was there, worshipped the god, as they were told, and all re-echoed the priest's words, and the Romans gave dutiful support, with mind and voice. The god nodded, and shook his crest, confirming his favour, by hissing three times in succession, with his flickering tongue. Then he glided down the gleaming steps, and turning his head backwards, gazed at the ancient altars he was abandoning, and saluted his accustomed house, and the temple where he had lived. From there the vast serpent slid over the flower-strewn ground, flexing his body, and made his way through the city centre to the harbour, protected by its curved embankment. He halted there, and, appearing to dismiss the dutiful throng, with a calm expression, settled his body down in the Ausonian ship. It felt the divine burden, and the keel sank under the god's weight. The Romans were joyful, and, sacrificing a bull on the shore, they loosed the twisted cables of their wreath-crowned ship. A gentle breeze drove the vessel: the god arching skyward, rested his neck heavily on the curving sternpost, and gazed at the dark blue waters. With gentle breezes he reached Italy, over the Ionian Sea, on the sixth morning. He passed the shores of Lacinium, famous for its temple of Juno, and Scylaceum; he left Iapygia, and avoided the rocks of Amphrisia to larboard, the cliffs of Cocinthia to starboard; he coasted by Romethium, by Caulon and Narycia: he passed the narrow strait of Sicilian Pelorus, and the home of King Aeolus, and the mines of Temese, and headed for Leucosia and the rose-gardens of gentle Paestum. From there he skirted Capri, and the promontory of Minerva, and Surrentum's hills well-stocked with vines, Herculaneum, Stabiae, and Parthenope, born for idleness, and headed for the temple of the Cumean Sibyl. By Baiae's hot pools; and Liternum's lentisk trees; and the River Volturnus, dragging quantities of sand along in its flood waters; and Sinuessa, frequented by white doves; and unhealthy Minturnae; and Caieta, named after her whom Aeneas her foster-son buried; and the home of Antiphates; and marsh-surrounded Trachas; and Circe's land; and Antium's firm shore. When the sailors steered their ship, under sail, to the place (since the sea was now rough) the god unwound his coils, and gliding along, fold after fold, in giant curves, entered his father Apollo's temple, bordering the yellow strand. When the sea was calm, the Epidaurian left the paternal altars, and having enjoyed the hospitality of his divine father, furrowed the sandy shore as he dragged his rasping scales along, and climbing the rudder, rested his head on the ship's high sternpost, until he came to Castrum, the sacred city of Lavinium, and the Tiber's mouths. All the people, men and women alike, had come thronging from every side, in a crowd, to meet him, along with those who serve your flames, Trojan Vesta, and they hailed the god with joyful cries. As the swift ship sailed up-stream, incense burned with a crackling sound on a series of altars on either bank, and the fumes perfumed the air, and the slaughtered victims bled heat on the sacrificial knives. Now it entered Rome, the capital of the world. The snake stood erect, and resting his neck on the mast's summit, turned, and looked for places fit for him to live. The river splits here into two branches, flowing round what is named the Island, stretching its two arms out equally on both sides, with the land between. There the serpent-child of Phoebus landed, and, resuming his divine form, made an end to grief, and came as a health-giver to the city.

Events: Pestilence in Rome, 293 BC, Image of Aesculapius is brought to Rome

Nu, Muzen, hemelse beschermgodinnen van een dichter,
zeg mij - want u weet feilloos af van langvervlogen tijden -
hoe ooit Asclepius het eiland in de Tiberstroom
bereikt heeft en als god in Rome's stad is opgenomen.

Een vreselijke pest had ooit de lucht in Latium
besmet, de mensen waren vaal en uitgeput door ziekte,
en als zij dan, bedroefd om al hun doden, inzien dat
er niets, nee niets meer helpt, geen mensenkracht, geen dokterskunst,
zoeken zij godenhulp: zij reizen naar het navelpunt
van Moeder Aarde, Delphi, naar de tempel van Apollo
en smeken hem om een verlossingsvol orakelwoord,
waardoor hun grote stad van ondergang gered kan worden.

Terstond gaan tempel en laurierboom, zelfs de pijlen die
het godsbeeld draagt bewegen en uit diepe diepten klinkt:
de drievoetsstem, die zij met angstig hart verstaan:
"Wat u hier zoekt, Romeinen, had u eerder kunnen vinden.
Zoek dichterbij naar hulp, ook nu. Het is Apollo niet
die uw verdriet zal lenigen, het is Apollo's zoon
Ga heen met goede tekenen en vraag mijn zoon om bijstand"

Toen de Senaat in wijs beraad dit godswoord had vernomen
zocht men de stad op waar Apollo's zoon zijn tempel heeft
en liet een zeilschip uitgaan naar de kust van Epidaurus.

Toen de gezanten het gewelfde schip verankerd hadden,
bezochten zij de Griekse raad en vroegen naar de god
door wiens aanwezigheid de pest van het Latijnse volk
zou wijken, want zo luidde onmiskenbaar het orakel.
De stemming is verdeeld. Somigen vinden dat die hulp
niet valt te weigeren, maar velen willen haar niet geven,
menend dat men geen goden en geen eigen veiligheid
moet afstaan. Twijfel houdt hen bezig, zelfs als de late schemer
voor avond wijkt en de donkere aarde zich met nacht omhult ...

Maar in die nacht verschijnt de godheid zelf, een droomgestalte
die redding brengt; één der Romeinen ziet hem aan zijn bed staan
maar wel zoals hij in de tempel is: de linkerhand
omklemt de herdersstaf, de rechter streelt de lange baard
en met een vriendelijke stem spreekt hij het volgend woord:
"Ik zal u volgen, heb geen angst, en laat mijn beeld hier achter
Maar let vooral op deze slang, die om mijn scepter kronkelt,
bekijk hem heel precies, zodat u hem herkennen kunt.
In die gedaante zal ik mij veranderen, hoewel ik
groter zal zijn, zoals dat bij dit godenlichaam hoort"
Met deze woorden week de god en met die godenwoorden
week ook de slaap en slaap week voor de zegen van de dag.

De nieuwe morgenstond had reeds het sterrenlicht verdreven
toen de senaat, niet wetend wat te doen met het verzoek
betreffende hun god, zich naar diens rijke tempel spoedde
en hem verzocht met tekens aan te geven, waar hij zelf
zou willen wonen. Nauw'lijks had hun stem geklonken, of
een luid gesis diende de godheid aan, een slanggedaante
met hoge gouden kam. Zijn komst bracht altaar, beeld en deuren
ja zelfs de marmervloer en 't gouden dak tot sidderen.
Daar, midden in de tempel, stond hij met het bovenlichaam
hoog opgericht; de blik waarmee hij rondkeek spatte vuur.
De menigte verstijft van schrik. Maar dan doorziet de priester
- het heilig hoofd omvlochten met wit lint - die wondermacht
en roept: "Het is de god! De god! Eert hem met hart en woorden,
al wie hier is. O, schone god laat uw verschijning ons
tot zegen zijn, bescherm uw volk dat u in erediensten
aambidt!" waarna elkeen de godsverschijning eer betuigt,
elk zegt de woorden van de priester na; ook de Romeinen
tonen een vrome eerbied in gedachten én hardop.
De god knikt in hun richting met zijn kam, betrouwbaar teken
van hulp, en sist een aantal malen, flitsend met zijn tong.

Dan glijdt hij van de marmertrappen af, maar wendt de kop nog
naar achteren ten afscheid van zijn oude heiligdom,
een laatste groet aan die vertrouwde plek en tempelwoning.
Hij rept zich over de met bloemen rijkbestrooide grond,
kronkelt met zijn enorme lichaam dwars door Epidaurus
naar waar de haven met zijn ronde dam beveiligd is.
Hier hield hij in. Hij leek de stoet van mensen die hem volgden
te danken voor hun uitgeleide met een milde blik
en gleed aan boord van het Romeinse schip, dat het gewicht van
de godheid voelde en diepr kwam te liggen. Vreugde bij
de Italianen. Na een stier geslacht te hebben op
de kust bekransen zij hun schip, gooien de kables los
en zeilen weg pp lichte bries. De godheid steekt hoog boven
de scheepsrand uit, zijn kop rust op de kromme achterplecht,
uitkijkend over blauwe zee. Gestuwd door zachte zefier
heeft hij door Jonisch water bij de zesde morgenstond
Italië bereikt, varend langs Lacinium met Juno's
beroemde tempel, langs de kaap van Scylacaeüm en passeert
Japygia, omzeilt de Amphrisijnse klippen
aan bakboord en aan stuurboordkant het steil Celennium,
ziet ook Rhometium, Narycia en Caulon liggen,
vaart veilig door de waterengten van Messina, langs
het rijk van Aeolus, langs de Temesaanse kopermijnen
richting Leucosia en Paestums warme rozenkust;
dan koerst hij af op Capri en Minerva's voorgebergte,
de heuvelruggen van Sorrento, edel door hun wijn,
langs Herculaneüm en Stabiae, langs Napels, rustplaats
bij uitstek, en vandaar naar Cumae met Sibylle's tempel; dan Baiae met zijn warme baden en Liturnum, rijk
aan mastixbossen, langs het zandopwoelend water van
Volturnus' stroom en Sinuessa, stad van witte duiven;
via het heet Minturna met Cajeta's graf naar waar
Antiphates gewoond had; langs het door moeras omgeven Trachas naar Circe's streek en stenen kust bij Antium.

Als de bemanning daar het zeilschip landwaarts roeit, omdat er
te ruwe zee staat, rolt de goddelijke slang zich uit
en glijdt na vele bochten en enorme kronkelingen
zijn vaders tempel in, die daar aan 't strand gelegen is.
Pas als de zee bedaard is en de god uit Epidaurus
Apollo's altaar en bescherming niet meer nodig heeft,
trekt hij zijn spoor weer door het zand, met luid gekraak van schubben,
en neemt opnieuw zijn plaats in bij het roer; zijn kop rust hoog
tegen de achtersteven tot men Castrum en het heilig
Lavinium voorbij is en de Tibermond bereikt.

Hier kwam het hele volk, een lange stoet van mannen, vrouwen
hem tegemoet, ook de Vestaalse Maagden, die het vuur
uit Troje hoeden. Met verheugde kreten werd de godheid
begroet, en steeds, zolang het snelle schip stroomopwaarts ging,
knetterden op de oevers links en rechts de altaarvuren
door wierookoffers, rijen lang, zodat de lucht vervuld was
van geuren; menig slachtmes werd gewarmd door dierenbloed.
Dan, als de hoofdstad van de wereld, Rome is bereikt,
verheft de slang zich, laat zijn nek steunen op de ra
en kijkt goed om zich heen naar een voor hem geschikte plek.
Nu splitst de Tiber zich in twee omstromende gedeelten
- daar waar men van 'het Eiland' spreekt - en legt aan elke kant
een even brede arm rondom de vaste strook daartussen.
De slang, Apollo's zoon, gleed hier van het Romeinse schip
en kroop aan wal, nam toen opnieuw zijn godsgesalte aan en
maakte een einde aan de pest, als redder van de stad.